یک گزارش خیلی جالب را خواندم از سال ۱۲۵۱ هجری خورشیدی که از جریدهٔ شمسالنهار نقل شده بود. این سوژه برایم جالب بود؛ زیرا یک گزارش قدیمی، تصویری زنده از یکی از سختترین زمستانهای کابل در سدهٔ نوزدهم به ما میدهد. این روایت در کتاب «فرهنگ کابل باستان» اثر عزیزالدین وکیل پوپلزایی، به نقل از جریدهٔ شمسالنهار آمده است.
در سال ۱۲۵۱ هجری خورشیدی، برابر با ۱۲۹۰ هجری قمری و ۱۸۷۲ میلادی، کابل زمستانی بسیار سرد و پربرف را پشت سر گذاشت. به نوشتهٔ آن جریده، میزان برف و شدت سرما در مقایسه با هفت یا هشت سال پیش، سه تا چهار برابر بیشتر بود. سرمای هوا چنان شدید بود که زندگی روزمره مردم و رفتوآمد میان شهرها را با دشواری جدی روبهرو کرد.
یکی از روایتهای تکاندهنده، ماجرای دو زن از قلعه قاضی است که هنگام شام به سوی بیگتوت میرفتند. آنان در فاصلهٔ حدود دوصد قدمی قلعه، در اثر شدت سرما از هوش رفتند. چند سوار که از سمت پغمان به کابل میآمدند، آنان را در کنار راه دیدند و با دلسوزی به قلعه علیآباد انتقال دادند. در آنجا برایشان جای گرم و آتش فراهم کردند؛ اما با وجود این تلاشها، یکی از آن دو زن صبح روز بعد جان باخت و دیگری نجات یافت.
گزارش دیگری نیز از شدت سرمای آن زمستان حکایت دارد. مردی هندو مطابق رسم مذهبی خود با آب گرم بر بام خانه غسل کرده بود. پس از پایان غسل و بازگشت به اتاق، ناگهان دچار فلج شد و همان شام جان سپرد.
سرما حتی بر وسایل و ابزار شهری نیز اثر گذاشته بود. در گزارش آمده است که چهار سنگ مطبعه در اثر شدت برودت ترک برداشته و شکسته بودند. همچنین اگر کوزهٔ مسی پر از آب شب هنگام در بیرون خانه گذاشته میشد، صبح بر اثر یخزدگی شدید تکهتکه میشد.
اما شاید جالبترین بخش گزارش، توصیف وضعیت راههای کابل باشد. راه کابل–جلالآباد که معمولاً مسیر رفتوآمد و انتقال نامه بود، در آن سال به دلیل بارش سنگین برف با مشکلات جدی مواجه شد. در جگدلک هفت تا هشت فت برف بر سطح زمین نشسته بود و در تل لتهبند ارتفاع برف به دوازده تا سیزده فت رسیده بود؛ به همین دلیل عبور از مسیر تقریباً ناممکن شده بود. راههای ترکستان و قندهار نیز بهطور کامل مسدود شده بودند و حتی داک قندهار پس از ۲۷ روز به کابل رسید.
این گزارش شاید برای برخی که علاقه به پژوهش در مورد کابل قدیم دارد، اهمیت داشته باشد؛ چون نشان میدهد که در گذشته گاهی برف و یخبندان میتوانستند راهها را ببندند، ارتباط شهر را با مناطق دیگر قطع کنند و حتی جان انسانها را بگیرند. از این نگاه، گزارش کوتاه شمسالنهار تصویری از زندگی مردم کابل در زمانی است که نه سرکهای امروزی وجود داشت، نه وسایل پیشرفتهٔ گرمایشی و نه امکانات امروزی برای باز نگهداشتن راهها.
و شاید همین جزئیات کوچک است که تاریخ کابل را برای ما زنده میکند؛ چند زن در راه بیگتوت، سواری که آنان را از میان برف نجات میدهد، کوزهای که صبح تکهتکه پیدا میشود و قاصدی که پس از ۲۷ روز خود را به کابل میرساند. اینها بخشی از خاطرات فراموششدهٔ شهری است که زمستانهای سخت بسیاری را تجربه کرده است.
متأسفانه در سالهای اخیر کابل نظر به تغییرات اقلیمی شاهد برفباریهای گذشته نیست. همان برفهایی که تا چندین روز جادهها، بامها و کوچهها را سپید و پنبهایرنگ میساخت. حتی سوژهی جالبی برای شاعران بود و در وصف زمستانهای کابل شعر میسرودند. آنگونه که بزرگان یاد میکنند، در همان روزهای پربرف و یخبندان، هلیم (حلیم) شوربازار در صبحهای زمستانی لذتی داشت که امروزه نمیتوان آن طعم را حس کرد.
گسترش نفوس، افزایش گازهای گلخانهای، مراقبت نکردن از محیطزیست و صدمهزدن به آن و تغییرات جوی در شهر چندین میلیونی کابل که گنجایش آنقدر نفوس را ندارد، سبب مشکلات فراوان شده است. از جمله آلوده شدن دریاها، نهرها و جویهای کابل که روزگاری انباشته از آب صاف و زلال بود. وقتی به گزارشات و تصاویر قدیمی بهویژه یک سده پیش نگاه شود، کابل شهری بود کمنفوس و چهارسوی آن با باغها و درختان سرسبز احاطه شده بود.

هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر