نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد
زیارت
شیر سرخ از جمله بناهای تاریخی و کمتر شناختهشدهی کابل است که در حضیرهی شهدای
صالحین موقعیت دارد. این زیارت، با وجود شهرت محلی، در شمار آثاری است که اطلاعات
تاریخی دربارهی آن اندک و پراکنده باقی مانده است. با این حال، سنگنوشتهها و
ویژگیهای معماری آن، ارزش تاریخی این بنا را آشکار میسازد.
بر
بنیاد اطلاعات مندرج در کتاب مزارات کابل، زیارت شیر سرخ در میان راه سهالغ
(سه اغر) و پنجهشاه قرار دارد. این بنا در گذشته دارای گنبدی پختهکاریشده بوده،
اما بخشهایی از سقف و دیوارهای آن در گذر زمان آسیب دیده است. در میان مردم کابل،
این محل از دیرباز به نام «شیر سرخ» شناخته میشود.
در
داخل گنبد چهار قبر در کنار یکدیگر قرار دارد که بر فراز هر یک، سنگهای صندوقی
مکعبمستطیلشکل نصب شده است. این سنگها با آیات قرآن کریم، کلمهی طیبه و خطوط
کوفی و ثلث تزیین گردیدهاند و اطلاعات ارزشمندی دربارهی مدفونان آن در اختیار میگذارند.
بر
نخستین سنگ، نام «خواجه ارباب تیمور بن ارباب خواجه سپو میرزا» و تاریخ وفات او در
سال ۱۰۰۳ هجری قمری ثبت شده است. سنگ دوم به «بیگه گل ماه بنت خواجه سلطان قلی
دلال» با تاریخ وفات ۱۰۰۴ هجری قمری تعلق دارد. بر سنگ سوم، نام «بیگه ماه بنت
خواجه سلطان قلی» و تاریخ ۹۷۴ هجری قمری دیده میشود و سنگ چهارم به «آغا بیجه بنت
خواجه یعقوب» با تاریخ وفات ۹۷۵ هجری قمری منسوب است.
در
بیرون گنبد نیز سنگ صندوقی دیگری قرار دارد که بر آن نام «خواجه سلطان قلی دلال بن
خواجه امیر قلی» و تاریخ وفات ۹۶۴ هجری قمری حک شده است. این سنگنوشتهها نشان میدهد
که مجموعهی زیارت شیر سرخ دستکم با اواخر سدهی دهم و اوایل سدهی یازدهم هجری
قمری پیوند دارد.
در
کتاب اماکن تاریخی کابل که از سوی شاروالی کابل منتشر شده، این بنا به یکی
از امرای دورهی تیموری نسبت داده شده و از آن بهعنوان اثری متعلق به قرن هشتم
هجری یاد شده است. با این حال، تاریخهای ثبتشده بر سنگقبرها بیشتر به سدهی دهم
هجری تعلق دارند. از اینرو احتمال میرود که بنای اصلی قدیمیتر بوده و بعدها بهعنوان
آرامگاه شخصیتهای دیگری مورد استفاده قرار گرفته باشد.
زیارت
شیر سرخ در سالهای اخیر نیز مورد توجه قرار گرفته است. در فاصلهی سالهای ۲۰۱۶ و
۲۰۱۷، این بنا با همکاری متخصصان افغانستان و حمایت مالی برنامههای حفاظت از
میراث فرهنگی مورد بازسازی قرار گرفت. از ویژگیهای شاخص آن، گنبد پنجضلعی یا پنجرُخ
بنا است که در میان آثار تاریخی کابل کمتر نمونهای مشابه برای آن شناخته شده است.
امروزه
زیارت شیر سرخ یکی از یادگارهای کمتر شناختهشدهی شهدای صالحین به شمار میرود.
سنگنوشتههای تاریخی، شیوهی معماری و موقعیت آن در یکی از کهنترین گورستانهای
کابل، این بنا را به بخشی ارزشمند از میراث تاریخی و فرهنگی پایتخت تبدیل کرده است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر