ناحیه اول شهر کابل

 

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد 

ناحیه اول، کهن‌ترین و تاریخی‌ترین بخش شهر کابل و قلب تپنده اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی پایتخت به شمار می‌رود. این ناحیه در واقع هسته اولیه شکل‌گیری شهر کابل امروزی است و بسیاری از محلات، گذرها، بازارها و بناهای تاریخی مشهور کابل در محدوده آن قرار دارند. ناحیه اول با دربرگرفتن کابل قدیم، از دیرباز مرکز تجارت، صنعت، فرهنگ و زندگی شهری بوده و هنوز هم مهم‌ترین کانون دادوستد و رفت‌وآمد مردم در پایتخت محسوب می‌شود.

موقعیت جغرافیایی

بر بنیاد اطلاعات شاروالی کابل، ناحیه اول حدود ۱۰٫۸۵ کیلومتر مربع مساحت دارد و از شمال به دریای کابل، از جنوب به ناحیه هفتم، از شرق به نواحی هشتم و شانزدهم و از غرب نیز به ناحیه هفتم محدود می‌شود. جمعیت دایمی این ناحیه بیش از ۱۳۰ هزار نفر برآورد شده است؛ اما به دلیل موقعیت تجارتی و حضور بازارها، مارکیت‌ها و مراکز عمده اقتصادی، روزانه بیش از دو میلیون نفر در این ناحیه رفت‌وآمد و فعالیت دارند.

کابل قدیم و هویت تاریخی ناحیه

بخش اعظم بافت تاریخی کابل در محدوده ناحیه اول قرار دارد. این ناحیه مجموعه‌ای از گذرها و محلات کهنی است که هر یک بخشی از تاریخ، فرهنگ و هویت شهر کابل را بازتاب می‌دهند. از مهم‌ترین این محلات می‌توان به چنداول، شوربازار، هندوگذر، خرابات، عاشقان و عارفان، ریکاخانه، جاده میوند، مندوی و چارچته اشاره کرد.

بسیاری از این گذرها در دوره تیمورشاه درانی و حتی پیش از آن شکل گرفته‌اند و نام‌های آنان بازتاب‌دهنده ساختار اجتماعی و اقتصادی کابل قدیم است. برخی گذرها بر اساس حرفه و پیشه ساکنان، مانند شمع‌ریزها، چوری‌سازی، شانه‌سازی، آهنگری، سراجی، کلالی، تنورسازی و صندوق‌سازی نام‌گذاری شده‌اند و برخی دیگر به اقوام، خاندان‌ها یا شخصیت‌های تاریخی منسوب‌اند.

مراکز مهم تاریخی و فرهنگی

ناحیه اول گنجینه‌ای از آثار تاریخی کابل را در خود جای داده است. از جمله:

شوربازار؛ یکی از قدیمی‌ترین مراکز تجارتی کابل.

چارچته کابل؛ بازار تاریخی سرپوشیده که زمانی از مهم‌ترین مراکز بازرگانی منطقه بود.

خرابات؛ مرکز موسیقی سنتی افغانستان و زادگاه بسیاری از استادان نامدار موسیقی.

هندوگذر؛ محل تاریخی سکونت تاجران و خانواده‌های هندو و سیک کابل.

گذر عاشقان و عارفان؛ یکی از محلات عرفانی و فرهنگی کابل قدیم.

باغ علیمردان؛ یادگار دوره گورکانیان هند و علیمردان خان.

مندوی کابل؛ بزرگ‌ترین بازار عمده‌فروشی کشور.

جاده میوند و مرکز تجارت کابل

یکی از مهم‌ترین شریان‌های ناحیه اول، جاده میوند است که در اوایل قرن چهاردهم خورشیدی احداث شد و با عبور از قلب کابل قدیم، سیمای شهر را دگرگون ساخت. امروزه این جاده یکی از مهم‌ترین مراکز اقتصادی و تجارتی کابل است و روزانه هزاران نفر از آن عبور می‌کنند. در چوک میوند نیز آبده مشهور سپاهی گمنام قرار دارد که از نمادهای شناخته‌شده شهر کابل محسوب می‌شود.

ساختار اداری و خدمات شهری

ناحیه اول از لحاظ اداری دارای هفت مدیریت و یک آمریت تنظیف است. بر اساس تشکیلات شاروالی، ده‌ها کارمند اداری و بیش از دوصد کارگر تنظیفی در این ناحیه فعالیت دارند و مسئولیت حفظ نظم، تنظیف و ارائه خدمات شهری در یکی از پرترددترین مناطق کشور را بر عهده دارند.

چالش‌ها و وضعیت کنونی

با وجود اهمیت تاریخی و اقتصادی، ناحیه اول با مشکلاتی چون ازدحام شدید ترافیکی، تراکم جمعیت، حضور گسترده دست‌فروشان، فرسودگی ساختمان‌های تاریخی و خطر آتش‌سوزی در بازارهای قدیمی روبه‌رو است. با این حال، در سال‌های اخیر پروژه‌های متعددی برای بازسازی سرک‌ها، بهبود زیرساخت‌ها و حفاظت از میراث تاریخی این ناحیه اجرا شده است.

اهمیت ناحیه اول

ناحیه اول را می‌توان شناسنامه زنده کابل دانست؛ جایی که تاریخ، فرهنگ، تجارت و زنده‌گی شهری در کنار هم جریان دارد. این ناحیه حافظ بخش بزرگی از هویت تاریخی و فرهنگی کابل است و هنوز هم روح کابل قدیم را در کوچه‌ها، بازارها و گذرهای خود زنده نگه داشته است.