انجمن فرهنگی سخن

پلی برای تداوم فرهنگ و ادبیات افغانستان در ترکیه

در سال‌های اخیر، هم‌زمان با گسترش شبکه‌های اجتماعی، بخش بزرگی از فضای مجازی افغانستان زیر سایه محتوای سیاسی، منازعات قومی، نفرت‌پراکنی، توهین، تحقیر و سرگرمی‌های زودگذر قرار گرفته است. در چنین فضایی، حفظ فرهنگ، ادبیات و هویت تاریخی افغانستان بیش از هر زمان دیگر اهمیت یافته است. در این میان، شماری از نویسنده‌گان، شاعران، پژوهشگران و فعالان فرهنگی افغانستان که در خارج از کشور زنده‌گی می‌کنند، تلاش کرده‌اند با ایجاد نهادهای مستقل فرهنگی، چراغ ادب و فرهنگ را روشن نگه دارند.

یکی از موفق‌ترین نمونه‌های این تلاش‌ها، انجمن فرهنگی سخن است؛ نهادی که در شهر استانبول ترکیه شکل گرفت و امروز به یکی از فعال‌ترین انجمن‌های فرهنگی مردم افغانستان مقیم ترکیه تبدیل شده است.

تأسیس انجمن

انجمن فرهنگی سخن در سال ۱۳۹۹ خورشیدی به ابتکار آقای ظهور مظهر، نویسنده، مترجم و فعال فرهنگی افغانستان، در شهر استانبول بنیان گذاشته شد. این انجمن در آغاز با حضور جمعی از دانشجویان، نویسنده‌گان، شاعران و فرهنگیان افغانستان فعالیت خود را آغاز کرد و به‌تدریج دامنه فعالیت‌هایش گسترش یافت.

این انجمن از همان آغاز کوشید مستقل از جریان‌های سیاسی، اقتصادی و تجاری فعالیت کند و تمام برنامه‌های خود را بر محور فرهنگ، ادبیات، کتاب، زبان فارسی‌دری و هویت تاریخی افغانستان سامان دهد. تمامی برنامه‌ها با همکاری داوطلبانه اعضا و بدون وابستگی مالی به نهادهای سیاسی برگزار شده است.

اهداف انجمن

انجمن فرهنگی سخن با چند هدف اساسی فعالیت می‌کند:

·     حفظ و پاسداری از فرهنگ، زبان و ادبیات افغانستان در میان مهاجران؛

·     ایجاد فضای سالم برای دیدار، گفت‌وگو و هم‌اندیشی نویسنده‌گان، شاعران و هنرمندان؛

·     معرفی ادبیات و فرهنگ افغانستان به جامعه علمی و فرهنگی ترکیه؛

·     تشویق نسل جوان مهاجر به مطالعه، کتاب‌خوانی و فعالیت‌های فرهنگی؛

·     ایجاد پیوند میان پژوهشگران، مترجمان و نویسنده‌گان افغانستان و ترکیه؛

·     تقویت روحیه همبستگی میان مردم افغانستان فارغ از گرایش‌های قومی، زبانی و سیاسی.

فعالیت‌های فرهنگی

در بیش از شش سال فعالیت، انجمن فرهنگی سخن بیش از یکصد نشست فرهنگی، ادبی و هنری برگزار کرده است، که بیشتر آن‌ها به صورت حضوری و بخشی نیز به صورت مجازی برگزار شده‌اند.

از مهم‌ترین برنامه‌های انجمن می‌توان به این موارد اشاره کرد:

·     برگزاری آیین‌های نوروز و شب یلدا؛

·     بزرگداشت شاعران، نویسنده‌گان و اندیشمندان افغانستان؛

·     رونمایی و نقد کتاب‌های تازه منتشرشده؛

·     شب‌های شعر و داستان؛

·     نشست‌های تخصصی درباره تاریخ، ادبیات و فرهنگ افغانستان؛

·     معرفی آثار نویسنده‌گان افغانستان به مخاطبان ترکیه؛

·     همکاری با استادان دانشگاه‌ها، مترجمان و پژوهشگران ترک در حوزه زبان و ادبیات فارسی؛

·     دعوت از نویسندگان و شاعران برجسته افغانستان برای سخنرانی و گفت‌وگو.

یکی از ویژگی‌های قابل توجه انجمن، توجه به ترجمه و تعامل فرهنگی میان افغانستان و ترکیه است. در سال‌های اخیر شماری از آثار ادبی افغانستان به زبان ترکی و همچنین پژوهش‌های نویسنده‌گان ترک درباره افغانستان با همکاری اعضای انجمن معرفی یا ترجمه شده‌اند؛ اقدامی که نقش مهمی در شناساندن فرهنگ افغانستان به جامعه دانشگاهی ترکیه داشته است.

جایگاه انجمن

در شرایطی که بسیاری از نهادهای فرهنگی افغانستان پس از تحولات سیاسی سال ۱۴۰۰ فعالیت خود را متوقف کردند، انجمن فرهنگی سخن توانست با تکیه بر همکاری اعضای خود، برنامه‌های فرهنگی را به‌صورت منظم ادامه دهد و به یکی از معدود محافل فعال ادبی افغانستانیان در ترکیه تبدیل شود.

این انجمن امروز به محفلی برای دیدار نسل‌های مختلف نویسنده‌گان، شاعران، دانشجویان و علاقه‌مندان فرهنگ افغانستان بدل شده است؛ فضایی که در آن کتاب، شعر، موسیقی، تاریخ و زبان فارسی‌دری همچنان زنده نگه داشته می‌شود.

اعضای فعال انجمن

انجمن فرهنگی سخن حاصل همکاری جمعی از نویسنده‌گان، شاعران، مترجمان، پژوهشگران، استادان دانشگاه و فعالان فرهنگی افغانستان است که هر یک در رشد و تداوم فعالیت‌های این نهاد سهم ارزشمندی داشته‌اند. از چهره‌های فعال این انجمن می‌توان به ظهور مظهر، بنیان‌گذار انجمن، خدیجه بهرامیان، لیلی غزل، نجیب پیکان، سعدالله حقیار، انوشه عارف، عبید صافی، اورانوس مصمم، قیس رابین قرضی، سهیلا ضیایی، قیس معروف، بردیا معین، محمدحسین فیاض، منیژه بهره، محمد اکبر رضایی، نقیب خطیبی، فرهاد رسولی، احمد تمیم عظیمی، حبیب دانش و حبیب‌الرحمان رحمانی اشاره کرد.

هر یک از این اعضا، متناسب با تخصص و تجربه خود، در حوزه‌های شعر، داستان، پژوهش، ترجمه، آموزش، روزنامه‌نگاری، مدیریت برنامه‌های فرهنگی، برگزاری نشست‌های ادبی، نقد و معرفی کتاب و گسترش فعالیت‌های فرهنگی نقش‌آفرینی کرده‌اند. همکاری و همدلی این جمع از اهل قلم و فرهنگ سبب شده است که انجمن فرهنگی سخن در مدت فعالیت خود به یکی از منظم‌ترین، مستقل‌ترین و اثرگذارترین نهادهای فرهنگی افغانستانیان مقیم ترکیه تبدیل شود و در حفظ حافظه فرهنگی، تقویت هویت ادبی و ایجاد پیوند میان نسل‌های مختلف اهل فرهنگ، نقشی ماندگار ایفا کند.

به‌عنوان سخن پایانی می‌توان گفت که در روزگاری که مهاجرت، پراکندگی جغرافیایی و بحران‌های سیاسی، بسیاری از پیوندهای فرهنگی افغانستان را سست کرده است، انجمن فرهنگی سخن نمونه‌ای موفق از یک نهاد مردمی و مستقل به شمار می‌رود که توانسته است فرهنگ را به محور همدلی و همگرایی تبدیل کند. استمرار فعالیت‌های این انجمن نشان می‌دهد که ادبیات و فرهنگ، حتی دور از سرزمین مادری نیز می‌توانند هویت مشترک یک ملت را زنده نگه دارند و پلی میان گذشته، امروز و آینده باشند.