مطربه کاشغری از زنان شاعر و موسیقیدان فارسیزبان سدههای ششم و هفتم هجری بود. او در موسیقی، آوازخوانی و سرودن شعر مهارت داشت و در دربار طغانشاه، فرمانروای نیشابور، حضور یافت. با آنکه اطلاعات زیادی از زندگی او در دست نیست، چند رباعی بهجامانده از او نامش را در تاریخ ادبیات فارسی حفظ کرده است.
مطربه به کاشغر منسوب است؛ شهری در
شرق سرزمینهای فارسیزبان. نام او فردوس بود و خانوادهاش از کاشغر به بخارا، سپس
بلخ و در نهایت نیشابور کوچ کردند. او در نیشابور با طغانشاه ازدواج کرد و به
دربار او راه یافت.
مطربه در موسیقی و آوازخوانی استعداد
و مهارت فراوان داشت. در کتاب «لبابالالباب» از او با عنوان «دختر کاشغری» یاد
شده و آمده است که از آوازخوانان ویژهٔ دربار طغانشاه بود.
مطربه کاشغری در کنار موسیقی، در شعر
فارسی نیز توانایی داشت. از او چند رباعی به یادگار مانده که بیشتر آنها با
رویدادهای زندگی و دربار طغانشاه ارتباط دارند.
یکی از شعرهای شناختهشدهٔ او مرثیهای
است که پس از مرگ طغانشاه سروده است. در این رباعی، اندوه خود را از درگذشت شاه بیان
میکند:
از مرگ تو ای شاه سیه شد روزم
بیروی تو دیدگان خود بردوزم
تیغ تو کجاست، ای دریغا، تا من
خون ریختن از دیده بدو آموزم
از شعرهای دیگر منسوب به او، رباعیای
است که در وصف شکست یکی از فرمانروایان غور از خوارزمشاه سروده شده است:
شاها ز تو غوری به لباسات بجست
مانندۀ موزه از کف پات بجست
از اسب پیاده گشت و رخ پنهان کرد
فیلان به تو شاه داد و از مات بجست
این رباعی در «تاریخ گزیده» نوشتهٔ
حمدالله مستوفی ثبت شده است.
دربارهٔ زمان دقیق زندگی مطربه کاشغری
اطلاعات یکدستی وجود ندارد. در برخی نوشتهها، او زادهٔ نیمهٔ نخست سدهٔ ششم هجری
معرفی شده است؛ اما طغانشاه، که مطربه مرثیهٔ او را سروده، از سال ۵۶۹ تا ۵۸۱ هجری در نیشابور فرمانروایی میکرد.
میراث ادبی
از آثار مطربه کاشغری مجموعه یا دیوان
کاملی در دست نیست و آنچه از او باقی مانده، چند رباعی است که در کتابهای تاریخی
و تذکرههای ادبی نقل شدهاند. با همین نمونههای اندک میتوان دریافت که او در
کنار هنر موسیقی و آوازخوانی، در سرودن شعر نیز توانایی داشته است.
منابع و مآخذ
۱. خانهٔ
مولانا، «بانوان خراسان: مطربه کاشغری، موسیقیدان و شاعر.»
۲. لغتنامهٔ
دهخذا؛ طغانشاه
۳. ماگه رحمانی. (۱۳۲۸). پردهنشینان سخنگو
۴.
ذبیحالله صفا، تاریخ ادبیات در
ایران، جلد پنجم

هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر