۱۴۰۵ شهریور ۶, جمعه

برج ساعت شفاخانه علی آباد

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد 

برج ساعت شفاخانه علی آباد از بناهای قدیمی مربوط به شفاخانه علی‌آباد است که در زمان حکومت محمد نادرشاه ساخته شد. این برج در عقب دانشگاه طبی، در ساحهٔ ناحیهٔ سوم شهر کابل قرار دارد و با ساختمان چهارطبقه و چهارضلعی خود، یکی از بناهای تاریخی این مجموعه به شمار می‌رود.



این برج چهار طبقه دارد و در هر طبقهٔ آن کلکین‌هایی ساخته شده است. در طبقهٔ چهارم، ساعت قرار داشته است. در میان مردم محل روایت شده که ساعت بزرگ برج با آب کاریز به حرکت درمی‌آمد؛ زیرا در گذشته در زیر برج کاریزی وجود داشت که آب آن برای آبیاری زمین‌های ساحهٔ علی‌آباد استفاده می‌شد. (۱)

شاه محمود محمود در نوشتهٔ خود دربارهٔ این بنا، زمان ساخت برج را به سال ۱۳۱۰ خورشیدی مرتبط می‌داند؛ زمانی که شفاخانهٔ رفقی بیگ، که بعدها به شفاخانهٔ علی‌آباد معروف شد، در دورهٔ نادرشاه ساخته می‌شد. به نوشتهٔ او، برج به شکل مربع، با اضلاع حدود چهار متر ساخته شده و بر روی صفه‌ای به ارتفاع حدود یک‌ونیم متر قرار دارد. ارتفاع آن تقریباً ۱۴ متر بوده است. همچنین در داخل برج مجرایی از طبقهٔ چهارم تا پایین و سطح کاریز وجود داشته که بنا بر روایت محلی، جریان آب از طریق آن در حرکت دادن ساعت نقش داشته است. گفته شده است که آب شش قنات در زیر برج جریان داشته است.(۲)

با توسعهٔ ساختمان‌های صحی و اعمار انستیتوت طب، برج ساعت تا اندازه‌ای در میان ساختمان‌های جدید پنهان شد و ساختمان شفاخانهٔ اطفال نیز بر این پوشیدگی افزود. با این حال، برج همچنان بخشی از سیمای تاریخی مجموعهٔ علی‌آباد را تشکیل می‌دهد.

این بنا در جریان جنگ‌های داخلی آسیب دید؛ اما بعدتر مورد مرمت قرار گرفت. بر اساس نوشتهٔ شاه محمود محمود، کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷ میلادی برج را با حفظ نمای بیرونی آن ترمیم و احیا کرد. با وجود این، ساعت بزرگ و قدیمی آن دیگر وجود ندارد و به جای آن یک ساعت کوچک‌تر نصب شده است؛ به این ترتیب، یکی از ویژگی‌های جالب تاریخی برج، یعنی حرکت ساعت با استفاده از نیروی آب کاریز، امروز دیگر کارکرد اصلی خود را ندارد. (۲)

منابع:

۱. فیض‌الله محتاج، شناسنامهٔ آبدات تاریخی افغانستان، ۱۳۹۴، ص ۲۱، انتشارات ریاست انتشارات بیهقی.
۲. شاه محمود محمود، «برج ساعت سناتوریم رفقی بیگ یا شفاخانه علی‌آباد»، وب‌سایت افغان‌جرمن.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر

تازه ترین مطالب

هنگامه؛ آوازخوان نام‌آشنای موسیقی افغانستان

  زهره شورانگیز، مشهور به هنگامه، از آوازخوانان شناخته‌شدهٔ افغانستان است که فعالیت هنری خود را از دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی آغاز کرد. او در موسیق...

پربازدیدترین ها