۱۴۰۵ شهریور ۵, پنجشنبه

قلعه نه‌برجه چهلستون

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد 

قلعه نه‌برجه چهلستون یکی از بناهای تاریخی کابل است که در بخش جنوب‌غربی قریه چهلستون، در عقب باغ تاریخی چهلستون و در نزدیکی راه قلعه فتوح و ریشخور قرار دارد. این قلعه به نام نواب عبدالجبارخان بارکزایی، برادر بزرگ امیر دوست‌محمدخان، پیوند دارد و در حدود سال‌های ۱۸۳۹ تا ۱۸۴۳ میلادی ساخته شده است؛ یعنی نزدیک به دو قرن پیش.



مساحت قلعه حدود ۲۰ هزار مترمربع بوده و در دیوارهای بلند آن نه برج در فاصله‌های منظم ساخته شده بود؛ از همین رو «نه‌برجه» نام گرفته است. دیوارهای قلعه از پخسه ساخته شده و ضخامت آن‌ها به حدود سه متر می‌رسید. درباره استحکام پخسه این قلعه، روایت محلی جالبی وجود دارد که می‌گوید برای کوبیدن و محکم‌کردن گل، از فیل و گاو استفاده می‌کردند. هرچند این روایت نیازمند بررسی بیشتر تاریخی است، اما مقاومت دیوارهای قلعه در برابر گذشت زمان و جنگ‌ها نشان می‌دهد که ساختمان آن از استحکام قابل توجهی برخوردار بوده است.

بر اساس روایت‌های تاریخی، نواب عبدالجبارخان در زمان سلطنت شاه محمود سدوزایی از افراد بانفوذ بود و بعدها قلعه و زمین‌های زراعتی همراه با کاریز در اختیار او قرار گرفت. او در استحکام قلعه و برج‌های آن نقش داشت و باغی نیز در اطراف آن ایجاد کرد. در دوره‌های بعد، این قلعه و اراضی مربوط به آن در اختیار افراد و خانواده‌های مختلف قرار گرفت و در دوره سلطنت محمد ظاهرشاه نیز شماری از خانواده‌های محمدزایی در آن سکونت اختیار کردند.

نه‌برجه چهلستون در جریان جنگ‌های داخلی دهه ۱۳۷۰ خورشیدی نیز به‌عنوان یک موقعیت نظامی استفاده شد. در نتیجه جنگ و اصابت مرمی‌های توپ و تانک، بخش‌هایی از دیوارها و برج‌های آن آسیب دید. با وجود این، قسمت‌هایی از دیوارهای ضخیم و برج‌های قلعه هنوز پابرجا مانده است.

امروز از بنای اصلی قلعه بخش‌های زیادی باقی نمانده است؛ ساختمان‌های داخل آن از میان رفته و در قسمت‌هایی خانه‌های جدید ساخته شده‌اند. در حال حاضر، از نه برج، چهار برج باقی مانده که در این میان، دو برج به شدت ویران شده است. با این حال، دیوارهای زخمی و برج‌های باقی‌مانده نه‌برجه چهلستون هنوز یکی از نشانه‌های معماری نظامی کابل در قرن نوزدهم میلادی به شمار می‌روند.

بر بنیاد روایت باشندگان محل، وارثین این قلعه‌ی تاریخی در ایتالیا سکونت دارند که در سال‌های اخیر به کابل برگشتند و زمین‌های آنرا قسمت کرده و به باشندگان محل فروختند.

مردم محل خواهان توجه بیشتر به این اثر تاریخی و بازسازی آن هستند. بر اساس گزارشی در سال ۱۴۰۳، ریاست حفظ آبدات تاریخی وزارت اطلاعات و فرهنگ از تلاش‌های گذشته برای تهیه نقشه و طرح مرمت این قلعه خبر داده بود، هرچند وضعیت عملی برنامه مرمت نیازمند پیگیری تازه است.

منابع:
۱. شبنم امینی، «نه‌برجه چهلستون؛ یکی از قلعه‌های باستانی کابل با قدمت ۲۰۰ ساله»، طلوع‌نیوز، ۶ سرطان ۱۴۰۳، ویرایش ۹ اسد ۱۴۰۳.
۲. شاه محمود محمود، «قلعه نواب عبدالجبار خان بارکزایی»، افغانستان فردا.
۳. نظیفه زغم، «قلعه نه برجه»، افغان‌جرمن، ۲۰۲۳.

۴. روایت‌های محلی 

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر

تازه ترین مطالب

هنگامه؛ آوازخوان نام‌آشنای موسیقی افغانستان

  زهره شورانگیز، مشهور به هنگامه، از آوازخوانان شناخته‌شدهٔ افغانستان است که فعالیت هنری خود را از دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی آغاز کرد. او در موسیق...

پربازدیدترین ها