روایتهایی از کارته چار کابل
کارته چهار در غرب کابل و در حوزهی ناحیهی سوم موقعیت دارد، از دریای کابل تا مسیر پل هارتن و کوتهسنگی امتداد مییابد و از نظر موقعیت شهری، میان چند مرکز مهم کابل قرار گرفته است. نزدیکی به دانشگاه کابل، باغ بابر، باغوحش کابل، دارالامان و مسیرهای اصلی غرب شهر، باعث شده کارته چهار همواره یکی از محلات مهم و زندهی پایتخت باقی بماند.[۲] [۱]
کارته چهار در آغاز بهعنوان یک منطقهی مسکونی برنامهریزیشده ساخته شد. کوچههای منظم، قطعهبندی خانهها و فاصلهی نسبتاً معیاری. میان کوچهها، آن را از بسیاری از محلات سنتی کابل متمایز میکرد. در دهههای ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ خورشیدی، این ساحه بخشی از پروژهی توسعهی کابل مدرن بهشمار میرفت؛ شهری که دولت وقت میخواست آن را با الگوی شهرسازی اروپایی و برای طبقهی متوسط شهری گسترش دهد.[۶]
کارته چهار ترکیبی از خانههای سنتی و ساختمانهای مدرن را در خود جا داده است. هنوز در برخی کوچههای قدیمی میتوان خانههای حویلیدار کابل قدیم را دید؛ خانههایی با دیوارهای بلند، درختان توت و انگور و حویلیهای خاموش. اما در کنار آن، ساختمانهای چندطبقه، مجتمعهای آپارتمانی و خانههای نوساز نیز سیمای محله را تغییر دادهاند. پس سال ۲۰۰۱ و آغاز موج بازسازی، شمار زیادی از خانههای تخریبشدهی دوران جنگ داخلی دوباره ساخته شد و چهرهی کارته چهار بهتدریج مدرنتر گردید.[۳][۲]
جنگهای داخلی دههی ۱۳۷۰ خورشیدی یکی از تلخترین دورههای تاریخ کارته چهار بود. این منطقه، مانند بخش بزرگی از غرب کابل، در جریان درگیریهای گروههای مجاهدین آسیب سنگینی دید. بسیاری از خانهها ویران شد و شمار زیادی از باشندگان محل مجبور به مهاجرت شدند. گزارش شبکهی تحلیلگران افغانستان اشاره میکند که بخشهای وسیعی از کارته چهار و دهبوری در جنگهای دههی نود «هموار» شد، اما پس از ۲۰۰۱ دوباره بازسازی گردید.[۵]
از نظر اجتماعی، کارته چهار سالها میزبان طبقهی متوسط شهری کابل بود. آموزگاران، کارمندان دولتی، دانشجویان، استادان دانشگاه و خانوادههای مهاجر در این محله زندگی میکردند. [۵]
یکی از ویژگیهای مهم کارته چهار، فضای نسبتاً آرام و مسکونی آن در مقایسه با مرکز شلوغ کابل بوده است. گزارشهای شهری نشان میدهد که این منطقه تا سالهای اخیر از امنترین و آرامترین نقاط غرب کابل بهشمار میرفت؛ محلهای که بهدلیل خیابانهای منظم، نزدیکی به مراکز آموزشی و قیمت نسبتاً مناسب خانهها، برای خانوادههای متوسط جذاب بود.[۵]
امروز اما چهرهی اقتصادی کارته چهار نیز دگرگون شده است. فروشگاههای بزرگ، مارکیتهای محلی، رستورانتها، بانکها، دواخانهها و دفاتر تجارتی در بخشهای مختلف آن گسترش یافتهاند. سرکهای مزدحم، رفتوآمد موترها، حضور دانشجویان و کارمندان، و فعالیت دستفروشان، به این محله سیمایی زنده و شهری داده است. در شبها نیز برخی بخشهای کارته چهار با روشنایی دکانها و رفتوآمد مردم، حالوهوایی متفاوت پیدا میکند.[۳]
با وجود این پویایی، زندگی در کارته چهار با دشواریهای اقتصادی نیز همراه است. افزایش بهای خانه و کرایه، فشار بزرگی بر خانوادههای کمدرآمد وارد کرده است. بر بنیاد روایتهای محلی و گزارشهای تحلیلی، کرایهی خانه در این منطقه طی سالهای اخیر چند برابر شده و یافتن مسکن مناسب برای بسیاری از شهروندان دشوار گردیده است. شماری از ساکنان از کاهش فرصتهای کاری، محدودیتهای اقتصادی و دشواری تأمین هزینههای زندگی شکایت دارند.[۳]
در سالهای اخیر، شاروالی کابل پروژههایی برای بهبود وضعیت شهری کارته چهار اجرا کرده است؛ از جمله بازسازی سرکها، اصلاح شبکهی فاضلاب، جمعآوری زباله، غرس نهال و نظارت بر ساختوسازها. هرچند این پروژهها همهی مشکلات را حل نکردهاند، اما بخشی از تلاش برای تبدیل دوبارهی این محله به یکی از مناطق قابل زیست کابل بهشمار میروند.[۳]
روایتهای شخصی من
اما آنچه کارته چهار را متمایز و پرخاطره میسازد، موجودیت کافهها و رستورانتها در سالهای اخیر، بهویژه در اواخر دورهی جمهوریت است. در این دوره، شماری از کافهها به فضاهای فرهنگی و هنری تبدیل شده بودند؛ شبها هنرمندان، آوازخوانان و جوانان در برخی از این مکانها گردهم میآمدند و محفلهای موسیقی و اجرای زنده برگزار میشد. در کنار آن، برنامههای شعرخوانی و نشستهای فرهنگی نیز با حضور دختران و پسران، چهرهای نسبتاً باز و شهری به کارته چهار میبخشید. بعضی رستورانتها با کلبههای چوبی و فضای باز طراحی شده بودند که برای دیدارهای دوستانه یا قرارهای عاشقانه میان جوانان، جای محبوبی به شمار میرفت. این فضاها نوعی زندگی شبانهی شهری را در کارته چهار شکل داده بودند که کمتر در سایر محلات کابل دیده میشد.
با سقوط جمهوریت و تغییرات سیاسی و اجتماعی پس از آن، بخش بزرگی از این کافهها و فضاهای فرهنگی یا بسته شدند یا کارکرد خود را از دست دادند. محدودیتها، کاهش رفتوآمد مردم و تغییر فضای عمومی شهر باعث شد که آن رونق شبانه و فعالیتهای فرهنگی که کارته چهار را به یکی از زندهترین محلات کابل تبدیل کرده بود، تا حد زیادی از میان برود و جای آن را سکوت، یا کاربریهای تجاری و عادیتر بگیرد.
کارته چهار همچون خود کابل، روایت پیوستهای از ویرانی، بازسازی، مهاجرت و دوام زندگی است.[۱]
یادداشت: بازنشر مطالب این صفحه فقط با ذکر اسم نویسنده و منبع آن جواز دارد.
نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد
منابع
۱. یادداشتهای شخصی. سروش مهرنوش نیکزاد
۲. ویکیپیدیا؛ مدخل «کارته چار»
۳. روایتهای محلی و گزارشهای گردآوریشده از گوگل
۴. گزارشهای شهری شاروالی کابل
۵. Afghanistan Analysts Network – گزارش ناحیه سوم کابل
۶. Afghanistan Analysts Network – گزارش تاریخی توسعهی شهری کابل
هشتگها:
#سروشمهرنوشنیکزاد #کابلقدیم #کابلیان#کارتهچهار
.jpg)
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر