کوچه مرغ‌فروشی؛ از بازار فروش مرغ تا گذرگاه عتیقه‌های کابل

 

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد 

در شهر نو کابل، در چهارراهی طره‌بازخان مقابل کوچه گل‌فروشی، کوچه‌ای باریک و پرآوازه قرار دارد که امروز بیشتر با نام «کوچه انتیک‌فروشی» شناخته می‌شود، اما نام تاریخی آن هنوز بر زبان مردم جاری است: کوچه مرغ‌فروشی. این کوچه از معدود مکان‌هایی است که در چند دهه گذشته، هویت خود را از یک بازار سنتی مواد خوراکی به یکی از شناخته‌شده‌ترین مراکز صنایع دستی، عتیقه‌جات و گردشگری کابل دگرگون کرده است.

نام «کوچه مرغ‌فروشی» از روزگاری به جا مانده که این محل، حدود هفتاد تا هشتاد سال پیش، مرکز اصلی خرید و فروش مرغ، تخم‌مرغ و فرآورده‌های وابسته در کابل بود. با توسعه شهر نو و تبدیل شدن آن به یکی از مناطق مدرن و گردشگرپذیر پایتخت، به تدریج دکان‌های مرغ‌فروشی جای خود را به مغازه‌های عتیقه‌فروشی، صنایع دستی و جواهرات دادند، اما نام تاریخی کوچه همچنان حفظ شد و به بخشی از حافظه جمعی شهر بدل گردید.

امروزه در این کوچه دکان‌های زیادی به فروش صنایع دستی افغانستان، قالین، آثار حکاکی، محصولات چرمی، سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی، زیورات، ظروف قدیمی، عتیقه‌جات، اشیای تزئینی، بیک‌های چرمی و یادگارهای سنتی می‌پردازند. تنها نشانی که از نام قدیمی کوچه باقی مانده، تخم‌مرغ‌های تزئینی ساخته‌شده از سنگ لاجورد و دیگر سنگ‌های قیمتی است که در ویترین برخی مغازه‌ها دیده می‌شود.

کوچه مرغ‌فروشی از دهه ۱۳۴۰ خورشیدی به بعد، همراه با کوچه گل‌فروشی در امتداد آن، به یکی از محبوب‌ترین مقصدهای گردشگران خارجی تبدیل شد. بسیاری از جهانگردان اروپایی و امریکایی که به کابل سفر می‌کردند، بازدید از این کوچه را در برنامه خود قرار می‌دادند و در سفرنامه‌هایشان از فضای رنگارنگ، صنایع دستی و فرهنگ بازارهای کابل یاد کرده‌اند.

شهرت این کوچه حتی به ادبیات جهان نیز راه یافت. آماندا ستر، نویسنده فرانسوی، رمانی با عنوان Chicken Street منتشر کرد که داستان آن در همین کوچه جریان دارد و زندگی دو یهودی ساکن کابل را روایت می‌کند؛ اثری که در سال ۲۰۰۵ میلادی در پاریس منتشر شد و توجه بسیاری از خوانندگان را به این گوشه تاریخی کابل جلب کرد.

در سال ۲۰۰۱، با حضور گسترده نهادهای بین‌المللی، خبرنگاران، دیپلمات‌ها و نیروهای خارجی در کابل، کوچه مرغ‌فروشی بار دیگر رونق چشمگیری یافت. تا حدود سال ۲۰۰۷، این کوچه یکی از پررفت‌وآمدترین نقاط شهر برای خارجی‌ها بود و بسیاری از آنان برای خرید قالین، صنایع دستی، سنگ‌های قیمتی و یادگاری‌های افغانستان به اینجا مراجعه می‌کردند. با کاهش حضور خارجی‌ها، بازار نیز مانند بسیاری از مراکز تجارتی کابل از رونق پیشین فاصله گرفت.

با وجود دگرگونی‌های فراوان، این کوچه هنوز یکی از شناخته‌شده‌ترین بازارهای سنتی کابل است. هرچند ساختمان‌های جدید و مارکیت‌های مدرن بخشی از چهره قدیمی آن را تغییر داده‌اند، اما هنوز هم خانه‌های قدیمی، چرم، رنگ قالین‌های دست‌بافت، درخشش سنگ‌های لاجورد و فیروزه، و ویترین‌های پر از اشیای قدیمی، رهگذران را به گذشته‌ای نه‌چندان دور می‌برد؛ گذشته‌ای که در آن، کوچه مرغ‌فروشی ویترین فرهنگ، هنر و صنایع دستی افغانستان برای جهان به شمار می‌رفت.