قلعه بهادرخان کابل

 

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد 

در میان قریه‌ها و آبادی‌های قدیمی چهاردهی، قلعه بهادرخان از نام‌هایی است که هنوز در حافظه‌ی مردم این وادی زنده مانده است. این محل در جنوب چهاردهی و در نزدیکی قره‌تپه یا تاج‌بیگ موقعیت دارد و نام آن از شخصی به نام بهادرخان گرفته شده است؛ مردی که در روزگار تیمورشاه درانی به کابل آمد و در همین منطقه سکونت گزید.

بر بنیاد روایت‌های نیک محمد پوپلزی در کتاب کابل قدیم، پس از آن‌که تیمورشاه درانی کابل را به عنوان پایتخت برگزید، شماری از رجال، نظامیان و خدمت‌گزاران دولت نیز به این شهر منتقل شدند. در میان آنان، بهادرخان از زابل به کابل آمد و در شمار افراد وابسته به دستگاه حکومت قرار گرفت. گفته می‌شود که به فرمان شاه، برای او و خانواده‌اش در جنوب چهاردهی زمینی اختصاص داده شد تا در آنجا اقامت کنند.

این منطقه در آن زمان از اراضی حاصل‌خیز چهاردهی به شمار می‌رفت و آب آن از نهرهای خنگوت و بهسود تأمین می‌شد. در اطراف آن نیز قریه‌ها و زمین‌های مربوط به خانواده‌های دیگر و شماری از ناقلان افشاری موقعیت داشتند. به تدریج، خانه و قلعه‌ی بهادرخان به یکی از آبادی‌های شناخته‌شده‌ی این بخش کابل تبدیل شد.

بهادرخان فرزندان و نوادگان بسیاری داشت. با گذشت زمان، بخشی از این خاندان به مناطق دیگر، از جمله غزنی، کوچ کردند؛ اما شماری از آنان در همان محل باقی ماندند. از همین رو، قلعه بهادرخان به مرور به نام یک قریه و یک جامعه‌ی محلی شناخته شد. در قریه‌های همجوار مانند قلعه جعفر، علی‌مردان و انچی نیز خانواده‌هایی زنده‌گی می‌کردند که با این خاندان پیوندهای خویشاوندی داشتند.

چهاردهی در آن روزگار بیشتر سیمای روستایی داشت. باغ‌ها، زمین‌های زراعتی و جوی‌های آب در اطراف قلعه گسترده بودند و زنده‌گی مردم بر محور کشاورزی و باغداری می‌گذشت. باشندگان محل یکدیگر را به خوبی می‌شناختند و پیوندهای خانوادگی نقش مهمی در زنده‌گی اجتماعی آنان داشت.

امروز از آن قلعه‌ی قدیمی و ساختار سنتی گذشته نشانه‌های اندکی باقی مانده است. گسترش شهر کابل، افزایش جمعیت و ساخت‌وسازهای جدید، سیمای این منطقه را دگرگون کرده است. بسیاری از زمین‌های زراعتی جای خود را به خانه‌ها و کوچه‌های تازه داده‌اند و قلعه‌های قدیمی نیز یا از میان رفته‌اند یا تغییر شکل یافته‌اند.

با این همه، نام قلعه بهادرخان همچنان در حافظه‌ی مردم چهاردهی زنده است؛ نامی که یادآور یکی از خاندان‌های قدیمی این وادی و بخشی از تاریخ شکل‌گیری آبادی‌های جنوب کابل به شمار می‌رود.