درگاه پیر رتن ناتهـ یکی از کهنترین نیایشگاههای هندوان افغانستان است که در گذر باغبانکوچه، در امتداد جاده میوند و در محدوده چهارباغ قدیم شهر کابل قرار دارد. این درگاه بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی کابل بهشمار میرود و در طول بیش از دو سده، جایگاه مهمی در زندهگی اجتماعی و مذهبی جامعه هندوان و سیکهای افغانستان داشته است.
بر
بنیاد روایتهای تاریخی، پیشینه این مکان به روزگار هندوشاهان کابل میرسد. گفته
میشود که در حدود قرن ششم یا هفتم میلادی، در محل کنونی درگاه، معبدی برای نیایش
ساخته شده بود و در آن تندیسی از «گنیشا» از سنگ مرمر سفید قرار داشت که نام بانی
آن نیز بر پایه تندیس حک شده بود. با انتقال پایتخت افغانستان از قندهار به کابل
در زمان تیمورشاه درانی (۱۷۷۳–۱۷۹۳ میلادی)، بخشی از ساختمان کنونی درگاه نیز
توسعه یافت و به شکل امروزی نزدیکتر شد.
بر
اساس روایتی که آقای ایشرداس در کتاب ما باشندگان دیرینهی این سرزمین نقل
کرده است، در حدود سال ۱۷۹۰ میلادی، شخصی از طریقت «ناتهـ» به نام پیر رتن ناتهـ
از هند وارد کابل شد و در همین نیایشگاه اقامت گزید. بهتدریج، هندوان کابل برای
شنیدن موعظهها و سخنان او به این محل گرد میآمدند و حلقه مریدانش گسترش یافت.
آوازه نفوذ معنوی او سرانجام به گوش تیمورشاه درانی رسید. گفته میشود که شاه،
برای آزمودن کرامات او، از وی خواست یا کابل را ترک کند یا نشانهای از مقام معنوی
خویش ارائه دهد. بر بنیاد همین ادعا، پیر رتن ناتهـ شاخهای خشک را در زمین فرو
برد و آن شاخه به درخت توت سرسبزی تبدیل شد. این رخداد سبب شد تیمورشاه دستور دهد
کسی مزاحم او نشود و از آن پس این مکان به نام درگاه پیر رتن ناتهـ شهرت یافت.
درخت توتی که بعدها به «توت پیر» معروف شد، تا سال ۱۹۷۳ میلادی پابرجا بود و پس از
خشک شدن، بقایای آن برای احترام در محفظهای محافظت شد.
درگاه
پیر رتن ناتهـ افزون بر اینکه محل عبادت، مرکز تصمیمگیریهای اجتماعی و حل
اختلافات جامعه هندوان افغانستان نیز محسوب میشد. بسیاری از نشستهای بزرگان این
جامعه در همین مکان برگزار میشد و درباره مسائل مذهبی و اجتماعی تصمیمگیری صورت
میگرفت. حتی در برخی اختلافات میان هندوان و سیکها، رأی و داوری رهبران مذهبی
این درگاه مورد پذیرش هر دو طرف قرار میگرفت.
رهبران
طریقت ناتهـ، که پیرو سنت کهن جوگیها بودند، زندهگی زاهدانه اختیار میکردند و
از ازدواج پرهیز داشتند. در سده بیستم، سرپرستی درگاه بر عهده شخصی معروف به کابل
ناتهـ بود که سالهای طولانی به اداره این مکان پرداخت و نزد هندوان کابل، جلالآباد
و قندهار احترام فراوان داشت. پس از درگذشت او، رهبری این طریقت به دیگر مشایخ
ناتهـ سپرده شد که مرکز اصلی آنان در دهلی هند قرار داشت.
درگاه
پیر رتن ناتهـ هر سال از ۲۴ تا ۲۷ حمل، میزبان جشن بزرگ ویساک بود؛ جشنی که با
حضور هزاران تن از هندوان و سیکهای افغانستان برگزار میشد. در این مراسم، علاوه
بر آیینهای مذهبی، شخصیتهای دولتی، فرهنگی و اجتماعی نیز حضور مییافتند. در
دوران سلطنت ظاهرشاه، شماری از مقامهای بلندپایه حکومت، از جمله مارشال شاهولیخان،
در این جشن شرکت میکردند و این مراسم به یکی از مهمترین گردهماییهای سالانه
جامعه هندوان افغانستان تبدیل شده بود.
در
دهههای پایانی سده بیستم، این درگاه همچنان نقش اجتماعی خود را حفظ کرده بود و
حتی در موسم انتخابات پارلمانی، برخی شخصیتهای سیاسی برای دیدار با بزرگان جامعه
هندوان به این مکان مراجعه میکردند. اما با آغاز جنگهای داخلی و سقوط حکومت
جمهوری در سال ۱۳۷۱ خورشیدی، برگزاری آیینهای باشکوه ویساک متوقف شد و بخش بزرگی
از جامعه هندوان و سیکهای افغانستان ناچار به مهاجرت شدند.
سروش مهرنوش نیکزاد
منبع:
ما باشندگان دیرینهی این سرزمین. ایشر داس
ویبسایت کابل ناتهـ
kabulnath.de/Schankar Dara/Minare Chakari/Ischer Dass/Dargahe Pirratan Nath.htm
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر