نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد
خانهٔ علم و فرهنگ شوروی در منطقهٔ دهمزنگ کابل، یکی از شناختهشدهترین مراکز فرهنگی افغانستان در دهههای ۱۳۶۰ و اوایل ۱۳۷۰ خورشیدی بود. این مرکز که در سال ۱۹۸۲ میلادی (۱۳۶۱ خورشیدی) توسط اتحاد جماهیر شوروی ساخته و افتتاح شد، به عنوان مهمترین پایگاه فعالیتهای علمی، هنری، آموزشی و فرهنگی شوروی در افغانستان شناخته میشد و نقش مهمی در گسترش روابط فرهنگی میان دو کشور ایفا میکرد.
این ساختمان با معماری مدرن، نمای سنگ و مرمر،
تزئینات چوبی منبتکاریشده و موزاییکهای هنری، از بناهای شاخص غرب کابل به شمار
میرفت و در آن زمان یکی از نمادهای دوستی افغانستان و اتحاد شوروی محسوب میشد.
بسیاری از شهروندان کابل، این مرکز را به سبب برنامههای فرهنگی متنوع و امکانات
کمنظیرش به خوبی به یاد دارند.
خانهٔ علم و فرهنگ امکانات گستردهای را در
اختیار مراجعهکنندگان قرار میداد. دو تالار بزرگ برای نمایش فیلم و برگزاری
کنسرت با ظرفیت حدود ۳۰۰ و ۱۲۰ نفر، تالار کنفرانس، سالن موسیقی، استودیوی
هنری، تالارهای نمایشگاه، کتابخانهای با بیش از ۳۰ هزار
جلد کتاب، صنفهای مجهز آموزش زبان روسی و بخشهای
آموزشی و فرهنگی مختلف، این مرکز را به یکی از مجهزترین نهادهای فرهنگی کابل تبدیل
کرده بود.
یکی از مهمترین فعالیتهای این مرکز، آموزش
زبان روسی و معرفی فرهنگ، ادبیات و هنر اتحاد شوروی بود. صدها دانشآموز،
دانشجو و کارمند دولتی در صنفهای زبان روسی این مرکز آموزش میدیدند و بسیاری از
آنان بعدها از همین طریق برای ادامهٔ تحصیل با بورسیههای دولتی به دانشگاههای
اتحاد شوروی اعزام شدند. هزاران متخصص افغانستان در رشتههای مهندسی، طب، علوم
طبیعی، هنر و علوم اجتماعی، مسیر تحصیل خود را از همین مرکز آغاز کردند.
اما خانهٔ علم و فرهنگ تنها به آموزش
زبان محدود نبود. تقریباً در تمام طول سال، برنامههای فرهنگی و هنری متنوعی در آن
برگزار میشد. کنسرتهای
موسیقی با حضور هنرمندان افغانستان و گروههای هنری
شوروی، نمایش فیلمهای روسی که به زبانهای فارسی و پشتو دوبله یا زیرنویس
میشدند، نمایشهای تئاتر، برنامههای سرکس، اجراهای ویژه برای کودکان،
شبهای شعر و موسیقی، دیدار با نویسندگان، نمایشگاههای نقاشی، عکس و کتاب، نشستهای
ادبی، میزگردهای علمی و برنامههای مناسبتی از جمله فعالیتهایی بودند که به طور
منظم در این مرکز برگزار میشدند. برای بسیاری از خانوادههای کابلی، تماشای
برنامههای سرکس و نمایشهای هنری در این ساختمان، از خاطرهانگیزترین تفریحهای
آن دوران به شمار میرفت.
در کنار فعالیتهای هنری، این مرکز نقش
مهمی در ترجمه و انتشار کتابها و مجلات روسی، معرفی دستاوردهای علمی اتحاد
شوروی و برگزاری نمایشگاههای علمی و آموزشی نیز داشت. بسیاری از کتابهای علمی،
ادبی و آموزشی که در آن سالها در افغانستان منتشر میشد، با همکاری همین مرکز
ترجمه یا معرفی میگردید.
با آغاز جنگهای داخلی کابل در دههٔ ۱۳۷۰
خورشیدی، این ساختمان نیز مانند بسیاری از بناهای مهم شهر، آسیبهای سنگینی دید.
بخش بزرگی از آن در اثر راکتباران و درگیریها ویران شد و برای سالها به مخروبهای
خاموش تبدیل گردید. در آن سالها، ویرانههای خانهٔ علم و فرهنگ ابتدا محل اسکان
شماری از بیجاشدگان داخلی و بعدها به پناهگاه معتادان مواد مخدر تبدیل شد؛
سرنوشتی که تضاد آشکاری با روزگار پررونق فرهنگی آن داشت.
سرانجام دولت روسیه در دههٔ ۱۳۹۰
خورشیدی با سرمایهگذاری گسترده، ساختمان را به گونهٔ کامل بازسازی کرد و این مرکز
در سال ۲۰۱۹ میلادی
با نام مرکز فرهنگی روسیه دوباره گشایش یافت. هرچند ساختمان امروزی دیگر
همان بنای تاریخی دههٔ ۱۹۸۰ نیست، اما هنوز نام آن برای بسیاری از کابلیان یادآور
روزگاری است که دهمزنگ یکی از مهمترین مراکز برگزاری کنسرتها، نمایشهای سرکس،
فیلمهای سینمایی، نمایشگاههای هنری و فعالیتهای فرهنگی پایتخت بود.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر