نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد
قبر گورا، که در اسناد رسمی با نام گورستان
انگلیسیها یا British Cemetery نیز شناخته
میشود، تنها گورستان تاریخی مسیحیان در کابل است. این گورستان در دامنهٔ غربی تپه
وزیر محمد اکبرخان، در ناحیه دهم شهر کابل، قرار دارد و حدود یکونیم قرن از عمر
آن میگذرد. مردم کابل از دیرباز آن را «قبر گورا» یا «قبرستان بیگانگان» مینامند؛
زیرا در آغاز محل دفن افسران و سربازان بریتانیایی بود و بعدها اتباع دیگر کشورهای
مسیحی نیز در آن به خاک سپرده شدند.
پیشینه این گورستان به جنگهای افغان و انگلیس
بازمیگردد. هرچند نخستین دفنها در جریان جنگ اول افغان و انگلیس (۱۸۳۹–۱۸۴۲) صورت
گرفت، اما محل کنونی در سال ۱۸۷۹ میلادی، همزمان با جنگ دوم افغان و انگلیس، در
نزدیکی قرارگاه نیروهای بریتانیایی بهگونه رسمی بهعنوان گورستان تعیین شد. در آن
زمان، انتقال اجساد کشتهشدگان به بریتانیا دشوار و پرهزینه بود؛ از همینرو
افسران، سربازان و اعضای خانواده آنان در کابل به خاک سپرده میشدند.
این گورستان با دیوارهای بلند احاطه شده و از
بیرون کمتر به چشم میآید. درون آن فضایی آرام، پوشیده از درختان و باغچهها دیده
میشود که با هیاهوی شهر کابل تضاد آشکاری دارد. امروزه حدود ۱۳۰ سنگقبر مرمری در
این محوطه باقی مانده است؛ هرچند بر پایه اسناد موجود، اجساد دستکم ۱۵۸ تن از
افسران، سربازان، دیپلماتها و اعضای خانوادههای بریتانیایی که در جنگهای اول و
دوم افغان و انگلیس جان باختهاند، در این مکان دفن شدهاند. همچنین نام بیش از ۴۰۰
سرباز بریتانیایی کشتهشده در افغانستان بر لوحههای یادبود این گورستان ثبت شده
است.
با گذشت زمان، کارکرد گورستان تغییر
یافت. از دهههای بعد، اتباع کشورهای مختلف که در افغانستان درگذشته یا کشته میشدند،
در همین محل دفن گردیدند. از پژوهشگران، مهندسان، نویسندگان و کارکنان نهادهای بینالمللی
گرفته تا خبرنگاران، نظامیان و کارمندان سازمانهای امدادرسان، همگی در میان
مدفونان این گورستان دیده میشوند. بر روی بسیاری از سنگقبرها نوشتههایی به زبانهای
انگلیسی و فارسی، آیات کتاب مقدس یا جملات یادبود حک شده است.
پس از سال ۲۰۰۱ نیز شماری از نیروهای
خارجی و کارکنان سازمانهای بینالمللی که در افغانستان جان باختند، در همین
گورستان به خاک سپرده شدند. بر اساس اطلاعات سفارت بریتانیا، تاکنون اتباع دستکم
هجده کشور مختلف در این محل دفن شدهاند و این گورستان همچنان تنها گورستان رسمی
مسیحیان در کابل بهشمار میرود. نگهداری آن از سوی نگهبانی افغان که با همکاری
سفارت بریتانیا گماشته شده، انجام میشود.
در جریان جنگهای داخلی دهه ۱۳۷۰
خورشیدی، بخشهایی از این گورستان بر اثر اصابت راکت و گلوله آسیب دید، اما پس از
آن تا اندازهای مرمت گردید. خانوادههای برخی از مدفونان، بهویژه بستگان نظامیان
بریتانیایی، هنوز هم گاهگاهی برای ادای احترام و برگزاری مراسم یادبود به این
مکان سفر میکنند.
امروزه «قبر گورا» بخشی از حافظه تاریخی
کابل بهشمار میرود، که روایتگر فصلهای گوناگون روابط افغانستان با جهان خارج،
از جنگهای استعماری قرن نوزدهم تا حضور جامعه بینالمللی در دهههای اخیر است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر