مارکیت‌های میوه در کابل دههٔ ۱۳۵۰؛ از باغ قاضی تا شهرآرا

 

در دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی، هم‌زمان با گسترش شهر کابل و افزایش نیازهای شهری، نظام عرضهٔ میوه و سبزیجات نیز دچار تحول شد. در این دوره، برای نخستین‌بار تلاش‌هایی صورت گرفت تا فروش میوه از حالت پراکنده و سنتی بیرون آمده و در قالب مارکیت‌های مشخص و متمرکز سامان یابد.

یکی از مهم‌ترین این تحولات، تأسیس مارکیت بزرگ میوه در منطقهٔ شهرآرا بود. این مارکیت که تازه ایجاد شده بود، به‌عنوان مرکز توزیع میوه‌های تازه از ولایات مختلف عمل می‌کرد. میوه‌های بهاری و زمستانی از ولایت‌های پروان، کاپیسا، کندز، مزارشریف، قندهار و مناطق شرقی کشور به این محل انتقال یافته و سپس به دکانداران توزیع می‌شد. در کنار میوه، اقلامی چون کچالو، پیاز و بادنجان نیز به‌صورت عمده در این مارکیت عرضه می‌گردید. با آن‌که این مرکز هنوز از تأسیسات پیشرفته و معیارهای عصری بی‌بهره بود، اما نقش مهمی در تمرکز و تنظیم بازار میوه در پایتخت ایفا می‌کرد.

پیش از ایجاد این مارکیت، باغ قاضی به‌عنوان مرکز اصلی فروش میوه در کابل شناخته می‌شد. در آنجا میوه‌فروشان با برپایی کمپ‌های بوریایی، محصولات را به‌صورت سنتی عرضه می‌کردند. اما با انتقال فعالیت‌ها به شهرآرا، نقش باغ قاضی تغییر یافت و بیشتر به فروش خربوزه و تربوز اختصاص داده شد. این میوه‌ها از مناطق اطراف کابل و ولایت‌های شمالی به باغ قاضی آورده شده و به‌صورت عمده به دکانداران شهر فروخته می‌شد.

در کنار این دو مرکز عمده، دکانداران بزرگ نیز سهم قابل توجهی در بازار میوه داشتند. برخی از آنان که دارای سرمایهٔ بیشتر بودند، در نقاط مهم و پررفت‌وآمد شهر دکان‌های بزرگ و مجهز داشتند. این تاجران با استفاده از موترهای شخصی یا کرایی، میوه‌های تازه و مرغوب را مستقیماً از ولایات وارد کرده، در دکان‌های خود عرضه می‌کردند یا بخشی از آن را به سایر فروشندگان می‌فروختند.

با وجود این پیشرفت‌ها، بازار میوه و مواد خوراکی کابل در آن زمان هنوز با معیارهای بهداشتی و نگهداری مدرن فاصله داشت. نبود سردخانه‌ها، وسایل حفظ کیفیت و سیستم‌های کنترول بهداشتی باعث می‌شد که میوه، سبزیجات و حتی گوشت، اغلب در شرایط ابتدایی و در فضای باز عرضه شوند. هرچند تلاش‌هایی برای ایجاد مارکیت‌های عصری - به‌ویژه در شهر نو و برخی نقاط دیگر - صورت گرفته بود، اما این اقدامات هنوز در آغاز راه قرار داشت.

در مجموع، مارکیت‌های میوه در دههٔ ۱۳۵۰ بازتابی از یک دورهٔ گذار بودند: از یک‌سو، تداوم شیوه‌های سنتی مانند باغ قاضی و فروش‌های بوریایی، و از سوی دیگر، شکل‌گیری مراکز جدیدی چون مارکیت شهرآرا که نوید نظم و تمرکز بیشتر را می‌داد. این روند، پایه‌های ساختار امروزی بازارهای میوه در کابل را شکل داد؛ بازاری که هنوز هم میان سنت و تجدد در نوسان است.

#سروش‌مهرنوش‌نیکزاد

سرچشمه

محمد ناصر غرغشت. رهنمای کابل ۱۳۵۰