نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد
مسجد
میرواعظ کابلی یکی از بناهای تاریخی شهر کهن کابل است که در گذر بارانه موقعیت
دارد و از نمونههای ارزشمند معماری سنتی مساجد محلی کابل به شمار میرود. این
مسجد با وجود گذشت بیش از یک قرن، هنوز بسیاری از عناصر اصیل معماری خود را حفظ
کرده و در کنار خانقاه میرواعظ کابلی، یکی از مراکز مذهبی و فرهنگی این محله
تاریخی محسوب میشود.
پیشینه
براساس روایت اهالی محل و شواهد موجود، قدمت مسجد میرواعظ کابلی به
بیش از یکصد سال میرسد. این مسجد طی دهههای گذشته محل برگزاری نمازهای جماعت،
مراسم دینی و گردهماییهای مذهبی مردم گذر بارانه بوده و همچنان کاربری مذهبی خود
را حفظ کرده است.
در شمال مسجد، خانقاه میرواعظ کابلی قرار دارد که تا امروز نیز فعال
است و پیوند مسجد و خانقاه، اهمیت مذهبی و اجتماعی این مجموعه را در بافت تاریخی
کابل دوچندان ساخته است.
ویژگیهای
معماری
مسجد میرواعظ کابلی بنایی دو طبقه است که عمدتاً با خشت خام ساخته
شده و نمونهای از شیوه معماری سنتی کابل در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم
به شمار میرود.
در بخش غربی مسجد، در سمت محراب، شش کلکین چوبی قدیمی قرار دارد که
هنوز اصالت تاریخی خود را حفظ کردهاند. در داخل بنا نیز طاقچههای کوچک متعددی
دیده میشود که از عناصر رایج معماری مساجد سنتی کابل محسوب میشوند.
سقف مسجد به صورت مسطح و از چوب ساخته شده و بر چهار پایه چوبی
استوار است. این پایهها دارای کندنکاریها و نقشهای ظریف دستی هستند که مهارت
نجاران و هنرمندان آن دوره را به نمایش میگذارند.
ساختار
داخلی
طبقه اول مسجد دارای تاوهخانه یا شبستان زمستانی است، اما امروزه
بخشهایی از آن آسیب دیده و قابل استفاده نیست. این طبقه دارای یک محراب و هفت
کلکین بوده و فضای داخلی آن به وسیله یک جداکننده چوبی به دو بخش تقسیم شده است.
ارتباط میان دو طبقه از طریق شش پله چوبی انجام میشود که خود نیز دچار فرسودگی
شدهاند.
طبقه دوم نسبت به طبقه اول وضعیت بهتری دارد و همچنان برای برگزاری
نماز مورد استفاده قرار میگیرد. این بخش دارای دو ستون چوبی، یک محراب، یک منبر و
اتاق کوچکی برای امام مسجد است. برای جلوگیری از نفوذ برف و باران، بام مسجد با
قیر پوشانده شده است.
وضعیت
کنونی
با وجود اهمیت تاریخی، بخشهایی از مسجد در وضعیت نامناسب قرار دارد.
طبقه اول به دلیل آسیبهای ساختمانی عملاً از چرخه استفاده خارج شده و در برخی
قسمتها به محل نگهداری مصالح ساختمانی تبدیل شده است. همچنین استفاده از پردههای
پلاستیکی در فضای داخلی طبقه دوم، بخشی از زیبایی و اصالت معماری بنا را تحت تأثیر
قرار داده است.
بر اساس اطلاعات محلی، حدود یکصد نمازگزار به طور همزمان در این مسجد عبادت میکنند. در پشت مسجد نیز ساختمانهای مسکونی با مصالح مشابه مسجد ساخته شدهاند که گفته میشود برخی از آنها بدون رعایت ضوابط حفاظتی ایجاد شده و میتوانند برای حریم تاریخی این اثر تهدید محسوب شوند.
منابع
- صفحه «آبدات تاریخی افغانستان»، معرفی مسجد شریف میرواعظ کابلی.
- Addaiyan Journal of Arts, Humanities and Social Sciences
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر