نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد
«کوچه
چقرک» از کوچههای قدیمی کابل است که نام آن، بنا بر روایتهای محلی، با موقعیت
طبیعی این گذر پیوند دارد. گفته میشود این کوچه در گذشته در سطحی پایینتر از
گذرهای اطراف قرار داشته و همین فرورفتگی طبیعی سبب شده است که آن را «چقرک»
بنامند.
این کوچه در محدوده شهر قدیم کابل، در جنوب گذر
سهدکان عاشقان و عارفان و در دامنه کوه خواجه صفا قرار دارد. آغاز آن از حوالی
قبرستانی موسوم به «عاشقان و عارفان» دانسته میشود و در اطراف آن گذرهای قاضی فیضالله،
ازبکها و درخت شنگ، همچنین زیارت خواجه صفا، سرکاریز و کوه کاسهبرج قرار دارند.
فرورفتگی،
آب و سیلاب
یکی از ویژگیهای طبیعی چقرک، پایینبودن سطح آن
نسبت به محلههای اطراف بود. با گذشت زمان و انباشتهشدن خاک و رسوبات ناشی از
سیلابها، سطح کوچه بلندتر شد؛ چنانکه بنا بر روایت باشندگان، بخشهایی از دیوار
خانههای قدیمی زیر خاک رفت و ارتفاع ظاهری خانهها نیز کمتر شد.
در کابل قدیم که سیستم منظم فاضلاب شهری وجود
نداشت، خندقها و آبروهای طبیعی و دستساز نقش مهمی در جمعآوری آب باران، برف و
آبهای اضافی خانهها داشتند. گفته میشود در چقرک نیز خندقی وجود داشت که آبهای
سرازیرشده در آن جمع میشد و موقعیت پایین کوچه باعث میشد آب از نقاط مرتفع اطراف
به سوی آن جریان پیدا کند.
اما همین موقعیت طبیعی گاهی برای
باشندگان خطرناک نیز بود. در روایتهای محلی از یک سیلاب بزرگ یاد میشود
که از کوه سرازیر شد و شماری از خانههای این محله، از جمله مسجد، را ویران کرد.
گفته میشود در آن حادثه افراد زیادی جان باختند و حتی از کشتهشدن چندین عضو یک
خانواده، در یک مورد تا نه نفر، روایت شده است.
دو
دروازه و ساختار دفاعی
بر بنیاد روایتهای محترم احسان واصل دو
دروازه مستحکم با تیرکش در این کوچه وجود داشت. این دو دروازه پشت سر هم قرار
داشتند و ظاهراً بخشی از ساختار دفاعی و امنیتی محله را تشکیل میدادند. وجود چنین
دروازههایی در کوچههای قدیمی کابل، نشاندهنده ساختار محلهمحور و امنیتی شهر در
دورههای گذشته بود؛ زمانی که هر گذر تا اندازهای هویت و نظم اجتماعی مستقل خود
را داشت.
چهرههای
شناختهشده کوچه
روایتهای باشندگان، نام شماری از افراد
شناختهشده را نیز با چقرک پیوند میدهد. از جمله حفیظ گدیپرانباز، کاکا علی
و پسرانش بریالی و توریالی، مرحوم ننگیالی ترمپتنواز روانشاد احمد ظاهر، حاجی
قادر تاجر، گلآغا صدرالدین عتیقهفروش، پهلوان عبدالحق، حاجی اسحاق نجار و پهلوان
لال.
مسجد
و زیارت شهیدان
در کوچه چقرک مسجدی قدیمی وجود دارد که در میان مردم به نام «مسجد کوچه چقرک» شناخته میشود. در این گذر همچنین زیارتی به نام «شهیدان» قرار دارد که هنوز در حافظه مردم محل جایگاه خود را حفظ کرده است. بنا بر روایت باشندگان، در مناسبتهایی مانند ماه محرم، مردم محل در این زیارت گردهم میآیند و با همکاری یکدیگر مراسم ختم، خیرات و نذری برگزار میکنند.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر