پل‌های «یک‌پیسه‌گی»

 

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد 

در تاریخ شهری کابل، برخی نام‌ها چنان در ذهن مردم جا گرفته‌اند که فراتر از یک مکان، به بخشی از هویت جمعی بدل شده‌اند. «پل یک‌پیسه‌گی» از همین دست نام‌هاست؛ اما نکته قابل توجه آن است که در کابل قدیم، با دو پل متفاوت روبه‌رو هستیم که هر دو به همین نام شهرت یافته بودند؛ یکی در چهار‌باغ (بعدها پل شاهی) و دیگری در باغ علی‌مردان.

پل یک‌پیسه‌گی چهار‌باغ «پل شاهی»

نخستین این پل‌ها، پلی بود که چهار‌باغ را به بازار خیابان وصل می‌کرد. این پل در آغاز به‌دلیل اخذ یک پیسه حق‌العبور از هر رهگذر، به «پل یک‌پیسه‌گی» معروف شده بود. هر فردی که می‌خواست از روی این پل عبور کند، موظف بود مبلغ اندکی - یک پیسه - به مأموران مستقر در آن بپردازد و سپس راه خود را ادامه دهد.

ساختار اولیه این پل بر پایه‌های چدنی استوار بود و روی آن تخته‌کاری شده بود. اما با گذشت زمان و تغییرات شهری، به‌ویژه زمانی که چهار‌باغ به باغ عمومی تبدیل شد، این پل نیز بازسازی و به‌گونه‌ای پخته و مستحکم اعمار گردید. در همین روند، نام آن نیز تغییر یافت و به «پل باغ عمومی» معروف شد.

با گسترش شهر و افزایش رفت‌وآمد، به‌ویژه با احداث جاده باغبان‌کوچه و جاده اندرابی، این پل چندین‌بار توسعه داده شد تا پاسخگوی عبور وسایط نقلیه و عابرین باشد. با این حال، حتی پس از این توسعه‌ها نیز، پاسخ‌گویی کامل به حجم ترافیک برای آن آسان نبود و نیاز به گسترش بیشتر همواره احساس می‌شد.

پل یک‌پیسه‌گی باغ علی‌مردان

در سوی دیگر، پل دوم که به همین نام شناخته می‌شد، در گذر علی‌مردان موقعیت داشت. این پل، برخلاف پل شاهی، تا سال‌های بعد نیز به‌صورت کهنه و فرسوده باقی مانده بود و عمدتاً برای عبور و مرور پیاده‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت.

در زمان ساخت، این پل نیز همانند پل چهار‌باغ دارای سیستم اخذ حق‌العبور بود و از هر رهگذر یک پیسه دریافت می‌شد؛ عاملی که سبب شد آن نیز به «پل یک‌پیسه‌گی» مشهور گردد. ساختار آن از تخته‌هایی بود که بر پایه‌های چدنی استوار شده بودند و جالب آن‌که تا سال‌ها همین ساختار ابتدایی خود را حفظ کرده بود.