تراموای کابل–دارالامان
نخستین راهآهن افغانستان که با نام تراموای کابل–دارالامان شناخته
میشود، یکی از نمادهای برنامههای نوسازی و اصلاحات عصر شاه امانالله خان
بود. این خط آهن باریک در دهه ۱۹۲۰ میلادی ساخته شد و برای نخستین بار پایتخت
افغانستان را به شهر جدید و مدرن دارالامان متصل ساخت؛ پروژهای که نمادی از حرکت
افغانستان به سوی توسعه شهری، صنعتی و فناوریهای نوین به شمار میرفت.
زمینه
تاریخی
پس از استقلال افغانستان در سال ۱۹۱۹ میلادی، شاه امانالله خان برنامه
گستردهای برای نوسازی کشور آغاز کرد. یکی از مهمترین طرحهای او، ایجاد پایتختی
جدید به سبک شهرهای اروپایی در منطقه دارالامان بود. برای اتصال این شهر تازهتأسیس
به کابل، تصمیم گرفته شد یک خط تراموای ریلی احداث شود تا رفتوآمد میان مرکز شهر
و دارالامان را آسان سازد.
کار احداث این مسیر از سال ۱۹۲۲ میلادی آغاز شد. مجله تخصصی The
Locomotive در شماره دسامبر همان سال گزارش داد که مسافران افغانستان از ساخت خط
آهنی به طول حدود شش مایل میان کابل و محل احداث شهر جدید دارالامان خبر دادهاند
و بخشی از تجهیزات آن نیز در کارگاههای کابل ساخته میشود.
مسیر
و مشخصات فنی
تراموای کابل–دارالامان دارای طولی میان هفت تا هشت کیلومتر بود و
مسیر آن از منطقه ماشینخانه و باغ علمگنج در کابل آغاز میشد و تا قصر دارالامان
امتداد مییافت.
این خط به صورت راهآهن باریک (Narrow Gauge) ساخته
شده بود و در امتداد جاده کابل–دارالامان حرکت میکرد. واگنها و تجهیزات آن برای
انتقال مسافران طراحی شده بودند و به یکی از جلوههای مدرن پایتخت تبدیل شدند.
لوکوموتیوها
و تجهیزات
برای بهرهبرداری از این مسیر، شاه امانالله خان در سال ۱۹۲۳ میلادی سه لوکوموتیو بخار کوچک را از شرکت هنشل (Henschel) شهر
کاسل آلمان خریداری کرد. احتمال میرود بخشی از واگنها یا شاسیهای آنها نیز از
آلمان وارد شده و بدنه برخی واگنها در کارگاههای کابل ساخته شده باشد.
مهندسان و متخصصان آلمانی که در پروژههای عمرانی دارالامان فعالیت
داشتند، در ساخت و نصب تأسیسات این خط آهن نیز نقش مهمی ایفا کردند. از جمله ویلهلم
ریک (Wilhelm Rieck)، مهندس آلمانی که در سال
۱۹۲۳ در کابل حضور داشت و تصاویر ارزشمندی از این راهآهن ثبت کرده است.
نقش
ماشینخانه کابل
بخش مهمی از تجهیزات و خدمات فنی این خط آهن در ماشینخانه کابل انجام
میشد. واگنها پس از پایان فعالیت روزانه به ماشینخانه بازمیگشتند و مورد پاککاری،
کنترل و تعمیر قرار میگرفتند.
بر اساس روایتهای تاریخی، مسافران با پرداخت یک عباسی میان کابل و
دارالامان رفتوآمد میکردند و در روزهای جمعه، به دلیل حضور خانوادهها و
گردشگران، شمار استفادهکنندگان این خط افزایش مییافت.
تنها
راهآهن افغانستان
در شماره اگست ۱۹۲۸ مجله The Locomotive آمده
است که تنها راهآهن فعال افغانستان در آن زمان همین خط پنج مایلی کابل–دارالامان
بوده است. این مسیر نه تنها وسیله حملونقل شهری، بلکه نمادی از آرمانهای اصلاحطلبانه
شاه امانالله برای ایجاد افغانستانی مدرن و همگام با جهان محسوب میشد.
توقف
فعالیت
پس از سقوط حکومت شاه امانالله خان در سال ۱۹۲۹ میلادی، روند توسعه
دارالامان متوقف شد و راهآهن نیز به تدریج از بهرهبرداری خارج گردید. این خط در
دهه ۱۹۴۰ میلادی به طور کامل برچیده شد و فعالیت آن پایان یافت.
با وجود برچیده شدن مسیر، سه لوکوموتیو بخار آلمانی سالها به عنوان
یادگار نخستین راهآهن افغانستان در محوطه موزیم ملی افغانستان در دارالامان
نگهداری شدند و هنوز نیز از مهمترین آثار تاریخ صنعت و حملونقل کشور به شمار میروند.
اهمیت
تاریخی
تراموای کابل–دارالامان نخستین تجربه راهآهن در افغانستان بود و فراتر از یک پروژه حملونقل، نماد ورود فناوری نوین به کشور محسوب میشد. این خط آهن با پیوند دادن ماشینخانه کابل، شهر تاریخی کابل و شهر جدید دارالامان، بخشی از برنامه بزرگ نوسازی امانالله خان را تشکیل میداد؛ برنامهای که هرچند عمر کوتاهی داشت، اما نخستین تجربه واقعی افغانستان در عرصه حملونقل ریلی، صنعت مدرن و برنامهریزی شهری را رقم زد و جایگاه ویژهای در تاریخ معاصر کشور به دست آورد.
یادداشت: روبرداشت مطالب این ویبلاگ با ذکر اسم نویسنده جواز دارد
منابع
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر